Een verkeerde gok

In deze blog hebben we het reeds gehad over hoe Zottegem eruit zag in de twaalfde eeuw. We nemen de draad daar weer op, aan het eind van de twaalde eeuw, wanneer Walter heer van Zottegem is.  Hij is een Vlaamse ridder die in dienst staat van Boudewijn IX, de graaf van Vlaanderen, en dus betrokken is bij de veldslagen die de graaf voert. Hij neemt ook vaak deel aan toernooien, een echte vechtersbaas dus.

K056861b

In de Chroniques de Saint-Denis, geschreven tussen 1332 en 1350, staat dit mooie maar bloedige strijdtafereel tussen ridders in de 12de eeuw (British Library, Royal 16G VI, f. 379r)

Wanneer Boudewijn in 1202 op kruistocht vertrekt, gaat heer Walter mee. De kruistocht dient echter meer de belangen van Venetië, die de kruistocht financiert, dan het herveroveren van het Heilige Land, en zo veroveren de kruisvaarders Constantinopel, in die tijd de grootste en rijkste christelijke stad van de wereld, en concurrent van Venetië.

E015026

Monniken begeleiden de Franse koning en zijn ridders die op kruistocht vertrekken (British Library, Royal 16G VI, f. 404v)

Graaf Boudewijn wordt uitgeroepen tot keizer van Constantinopel, maar bij een lokale opstand wordt hij gevangen genomen door Bulgaren en verdwijnt voorgoed spoorloos.  De kruistocht wordt afgeblazen en heer Walter keert in 1204 terug naar Zottegem.

Baudouin de Flandre

Graaf Boudewijn IX van Vlaanderen wordt gekroond tot keizer van Constantinopel (BnF, Fr. 22495, f. 257)

Heer Walter bouwt zijn versterkte woonplaats in Zottegem verder uit en laat de grote zaal herbouwen in baksteen.  Baksteen was in die tijd een nieuwe techniek, die Walter tijdens die kruistocht zeker gezien zal hebben in de landen rondom de Middellandse Zee.  Van deze grote zaal is door de archeologen alleen de middenzuil teruggevonden, deels gemaakt in baksteen.  De plaats van deze grote zaal wordt aangegeven door de pijl hieronder, maar we hebben weinig meer informatie.

Zottegem_1150_aula_1

Op dit beeld van Zottegem rond 1150 toont de pijl waar Walter I van Zottegem de grote zaal laat herbouwen (beeld: Visual Dimension bvba)

In 1212 sterft heer Walter, hij wordt opgevolgd door zijn zoon Walter II. In het zelfde jaar trouwt Johanna, de dochter van de verdwenen graaf van Vlaanderen, met Ferrand van Portugal, die daardoor graaf van Vlaanderen wordt.  Alhoewel de Franse koning dit huwelijk had geregeld, toch komt het jonge paar twee jaar later in opstand omdat de Franse koning het zuidelijk deel van Vlaanderen had ingepalmd.  Ferrand zoekt steun bij de Duitse keizer, de hertog van Brabant en de koning van Engeland, brengt een groot leger op de been en valt het kleinere Franse leger aan bij Bouvines (vandaag in Noord-Frankrijk).

Bouvines

Een alliantie van Vlaamse, Engelse en Duitse troepen trachten de Franse troepen te verslaan in de slag bij Bouvines (British Library, Royal 16G VI, f. 360r)

Het leger van de graaf van Vlaanderen wordt aangevoerd door heer Arnulf van Oudenaarde. Zijn halfbroers, Walter en Boudewijn van Zottegem, trekken natuurlijk mee ten strijde.  De Vlamingen slaan de Franse troepen sterk terug en slagen er zelfs in de Franse koning uit het zadel te lichten, maar hij kan ontkomen.

E124154

De Vlaamse troepen drijven de Franse koning in het nauw (British Library, Royal 16G VI f. 356v)

De Duitse troepen bezwijken echter en het geallieerde leger van de graaf van Vlaanderen verliest onverwacht de slag. De Vlaamse graaf wordt samen met vele ridders gevangen genomen.

K058404b

De Franse koning en zijn ridders omsingelen de Vlaamse graaf (links) en laten hem gevangen (rechts) wegvoeren (British Library, Royal 16G VI, f. 384)

De verliezers moeten het zwaar bekopen.  Graaf Ferrand kwijnt twaalf jaar lang weg in de gevangenis in Frankrijk. Oudenaarde wordt verplicht zijn stadsomwalling af te breken en Zottegem wordt vermoedelijk platgebrand.  De archeologen hebben immers op de Egmontsite een belangrijke brandlaag gevonden die rond deze tijd te situeren valt.

Zottegem_1214_Burning

Zottegem wordt vermoedelijk platgebrand in 1214 als weerwraak voor de deelname aan de slag bij Bouvines (beeld: Visual Dimension bvba)

Walter en Boudewijn van Zottegem vluchten terstond naar Engeland.  Wanneer ze terugkomen in 1215, komen ze beiden om want hun schip vergaat in een storm op de Noordzee.  Door deze schipbreuk heeft het geslacht van Zottegem geen mannelijke erfgenamen meer en komt dus tot een einde.

K065236_retouch

Walter II van Zottegem en zijn broer vluchten naar Engeland maar komen om in een storm op de Noordzee (British Library, Royal 16G VI, f. 325, aangepast)

Hun zus Aleide, enig overgebleven erfgenaam, trouwt enkele jaren later met ridder Zeger van Edingen.  Hij herbouwt de kasteelsite – ditmaal omringd met een muur – en bouwt een nieuwe grote zaal.  Er is vermoedelijk nog geen slotgracht van betekenis.

Zottegem_1300_close

De door Zeger van Edingen herbouwde Egmontsite rond 1230, ditmaal door een muur omgeven (beeld: Visual Dimension bvba)

De kasteelmuren sluiten aan op de woontoren (midden op het beeld hierboven), die nu een meer defensieve rol krijgt.  Er wordt immers niet meer gewoond in deze toren, maar in een mooi stenen gebouw, een grote zaal of aula (links op het beeld hieronder).

Zottegem_1300_aula

Virtuele reconstructie van de binnenkoer van de Egmontburcht rond 1300 met de aula (links) en de grote toren (rechts) (beeld: Visual Dimension bvba)

De zone van deze aula is nog niet opgegraven, we hebben dus geen gedetailleerde archeologische informatie.  Normaal bevat zo’n aula een keuken en opslagruimte op de benedenverdieping, en een grote zaal en privé woonkamer op de bovenverdieping.  We hebben deze aula gereconstrueerd naar de aula van Guédelon, die momenteel wordt afgewerkt.  In Guédelon (Frankrijk) wordt immers een kasteel uit de dertiende eeuw gebouwd volgens de technieken van die tijd.  Kijk zeker eens op deze website als je meer wil weten over kastelen uit de middeleeuwen.

Guedelon_2013

In Guédelon wordt een kasteel uit de dertiende eeuw gebouwd volgens de technieken van die tijd (foto: Chantier Médiéval de Guédelon)

Zeger van Edingen laat de inwoners van Zottegem nieuwe woningen oprichten in de zone rond de huidige Heldenlaan en bouwt bovenop de heuvel een nieuwe kerk en een marktplein, op de plaats waar die vandaag nog steeds zijn.  Waar de oude dorpskern (Ten Dorpe) was, zijn er dan slechts akkers meer. De burchtkerk op de Egmontsite blijft bestaan maar wordt waarschijnlijk alleen door de kasteelbewoners gebruikt.  Beide kerken zijn toegewijd aan Onze Lieve Vrouw.

Zottegem_1300_overview

Zottegem rond 1300, met bewoning rond de huidige Heldenlaan en de kerk en marktplaats op hun huidge plaats bovenop de heuvel (beeld: Visual Dimension bvba)

Zottegem_1300_TenDorpe

Zicht op de Egmontsite rond 1300 vanuit de voormalige dorpskern Ten Dorpe (beeld: Visual Dimension bvba)

Dat de bewoning zich in de dertiende eeuw verplaatst naar de zone van de Heldenlaan, bewijzen opgravingen daar die in de zomer van 2010 een waterleiding blootlegden.

waterleiding Heldenlaan kl

In 2010 opgegraven waterleiding uit de 13de eeuw aan de Heldenlaan (foto: archeologisch team Velzeke)

De muurrestanten die momenteel zichtbaar zijn op de site geven een aanwijzing waar de kasteelmuur in de dertiende eeuw liep (zie foto hieronder).

IMG_0247

De onderkant van de muren in breuksteen (links en rechts) is vermoedelijk gebouwd in de dertiende eeuw (foto: stadsbestuur Zottegem)

Als je even bladert in de online Flandria Illustrata van Sanderus, die de belangrijkste sites van Vlaanderen toont rond 1640, dan merk je dat er toen nog heel wat adelijke families in dergelijke versterkte woonburchten woonden.  Zottegem vind je op pg. 297, maar de evolutie tot het kasteel dat je daar ziet, kan je lezen in de komende bijdrages op deze blog.  Een site, die sterk gelijkt op het kasteel van Zottegem in de 13de eeuw, kan je vandaag nog steeds vinden in Fayt-le-Franc (bij Dour in Henegouwen).

Fayt-le-Franc_050817_(9)

De versterkte hoeve in Fayt-le-Franc, Henegouwen (foto: Wikipedia)

Zottegem wordt vanaf 1218 bestuurd door de heren van Edingen.  Dit verhaal nemen we op in de volgende bijdrage op deze blog.

Advertisements

3 thoughts on “Een verkeerde gok

  1. W.van Diggele

    Geachte,

    Ik doe al jaren onderzoek naar mijn voorgeslacht, de bezitters van de villae Decla/Deccla/Dickle welke teruggaat tot in de 9e eeuw.
    Die villae Decla omvatte een veel groter grondoppervlakte dan het huidige Dikkele, was oorspronkelijk een Karoligisch kroondomein, waar het huidige Dikkelvenne, Boekhoute, Crombrugge etc. ook toen behoord hebben.
    In de aanloop tot publicatie heb ik ook gegevens van de Heren van Zottegem genoteerd staan, aangezien de ‘van Dickele’s’, o.a. meiers van de St.-Pietersabdij van Gent, ook leenmannen van de Heren van Zottegem waren in 1212 van Walter de Sothengien, in 1221 van Gijsbert/Giselbrecht I van Zottegem en in 1286 van Gerardus V dominus de Sottenghem / I de Edingen (Enghien).
    U geeft aan dat Walter en Boudewijn, tijdens hun terugtocht vanuit Engeland omgekomen zijn, en dat er geen mannelijk opvolgers meer geweest zouden zijn.
    In mijn gegevens o.a.:
    -1212 De Rottuli Litterarum clausarum in turri Londensi asservati, I, 130, geeft aan dat in 1212 Walter en Geraard van Zottegem, en hun halfbroer Arnold van Oudenaarde, samen met Raas van Gaver en Dirk van Beveren in dienst traden van Jan Zonder Land, koning van Engeland
    -12-4-1212 het Cartulaire rouge numero 9, Chambre des Comptes, Arch.Dép/du Nord, Lille (zie ook Flandrische Staats- und Rechtsgeschichte bis zum jahr 1305, door L.A.Warnkonig deel 2, blz.43-44) vermeld op 12-4-1212 ‘De pace facta inter seniorem de Audenarde et villicum de Wodeke Notum sit omnibus tam futuris quam presentibus quod Ego A.de Aldenarde et W.villicus de Wodeke etc. als getuigen worden o.a. vermeld Signum Walteri de Sothengien en Arnulphi Le Vilain ( Arnoldi vilici/Arnoldus villicus, ofwel meier van Dickele) actum mcc xii mense aprili’
    27-7-1214 Slag bij Bouvines Nadat in 1213 Filips-August, koning van Frankrijk, Vlaanderen was binnengevallen, vond een gevecht plaats bij Bouvines door Otto, keizer van Duitsland met zijn bondgenoten, waaronder de heren van Zottegem. Zij verloren de slag, en vele Vlaamse edelen vluchtten naar Engeland om de woede en wraak van de franse koning te ontvluchten. Zo ook Gillis, Hendrik en Dirk van Zottegem, volgens
    de bronnen berusttend in the Tower of Londen (zie; http://www.noorderwind.org/Artikel:Krijgskunst_-_Slag_bij_Bouvines)
    1221 -charters St.Pietersabdij van Gent, Van Lokeren no.464 anno 1221 v an mei 1221 Iuanus de Dickele (Ivanus/Iwein de Dickele) is als getuige aanwezig met meerdere adelijke personen, waarbij Giselbrecht, ridder van Sottegem verklaart, dat Geeraard zijn broeder, ridder van Sottegem, leenhulde heeft gedaan aan de abt van St.Pieters en schenking doet van 225 bunder woestijn(ongecultiveerde grond/bossen)liggende
    op de grenzen van Maalte, Laathem en Scheldewindeke etc.Joanus de Dickele “qui sunt homines abbatis et mei”(man van de Sint-Pietersabdij en van Giselbertus, miles de Sotengem, als mannen van de heren van Zottegem worden vermeld)
    -1270 “Rotuli selecti ad res Anglicas et hibernicas spectantes” door; Jospehi Hunter S.A.S., 1834, blz.213, “Rotuli sex ad Res Anglicas spectantes sub e Henrico III” “in regno Angliae anno Liiij(54)” nota: koning Hendrik de Derde regeerde vanaf 1216 tot 1272, dus het 54 regeringsjaar is dan 1270. Hij was de zoon van koning Jan zonder Land. blz.224 staat; present qd Joh(annes) de Vallibz de Sotesham(tevens blz.227,228)
    present qd Joh(annes) de Dikele (hij bezat o.a. Statton Hall)
    -1286 “Monuments pour servir a l’histoire des provinces de Namur, de hainaut et de Luxembourg”, door Le Baron de Reiffenberg, tome 1, Bruxelles, 1844, blz.404, Cartulaires de Hainaut LVIII-1286 I-er cart., no.65 fol.232; Dénombrement des hommes de fief du seigneur de Soteghem

    Volgens mijn gegevens overleefde Giselbert I van Zottegem, heer van Rasseghem zijn oudere broers en werd daardoor ook heer van Leeuwerghem, Massemen, Laarne en Kalken. Hij huwde Mathilde de Bethune en zijn kregen 5 kinderen.

    De “Table chronoligique; Chartes et diplomes imprimes concernant l’histoire de la Belgique”, door A.Wouters, tome III (1191-1225) geeft de volgende feiten weer;
    blz.429-430 d.d.27-9-1215
    Le roi d’Angleterre autorise H.de Boves, Walter Berthout, Gerard de Sotteghem et Godescalc de Machelen a promettre aux chevaliers et aux sergents qu’ils engageraient en son nom que le roi les payerait aussitot apres leur arrivee en Angleterre.
    blz.431 d.d.16-10-1215
    Ordre du roi Jean, prescrivant d’envoyer immediatement de Sandwich trois de ses meilleurs navires (beste schepen) a Walter Berthout et a Gerard de Sotteghem, d’en payer le fret.
    blz.431 d.d.17-10-1215
    Ordre du roi d’Angleterre, prescrivant a Thomas Bruning les degats que la tempete avait causes au navire sur lequel Thierri de Sotteghem aborde en Angleterre.
    blz.435 d.d.20-12-1215
    Le roi Jean ordonne au frere Roger de retenir pour son service le vaisseau de Gerard de Sotteghem, vaisseau qui se trouvait a Sandwich.
    blz.444-445 d.d.14-3-1216
    Jean, roi d’Angleterre, donne a son cher et fidele Gerard de Sotteghem (bailli de Gand) tous les domaines du comte David, autres que ceux que le roi et Richard, son frere et son predecesseur, avaient donnes au comte.(zie blz.416)
    blz.445 d.d.14-3-1216
    Le roi Jean informe le vicomte de Northampton qu’il concede Gerard de Sotteghem toutes les terres qui avaient appartenu au comte David, sauf celles que ce comte tenait de la liberalite du monarque et de son frere Richard. (Hij verkreeg het graafschap Huntingdon dat tot 1214 van David, fils du comte Henri et petit-fils de roi d’Ecosse, was geweest.
    etc
    Wat is uw bron m.b.t. de dood in 1215 van Walter en Boudewijn ?

    Reply
      1. w.van Diggele

        Hallo heer Pletinckx,

        Sorry voor de wat laattijdige reactie, maar ik ben net terug van een aantal weken in het buitenland.
        Als juwelier/horloger ben ik zeker deze week nog druk met al de aanloop van clienten die nodeloos aan de deur hebben gestaan, het zal dus nog wel even duren eer ik u zelf, middels het door u opgegeven emailadres zal benaderen.
        Mijn emailadres is; willem_jaap@hotmail.com

        Met vr.gr.; W.van Diggele

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s