Tag Archives: graaf van Vlaanderen

Een verkeerde gok

In deze blog hebben we het reeds gehad over hoe Zottegem eruit zag in de twaalfde eeuw. We nemen de draad daar weer op, aan het eind van de twaalde eeuw, wanneer Walter heer van Zottegem is.  Hij is een Vlaamse ridder die in dienst staat van Boudewijn IX, de graaf van Vlaanderen, en dus betrokken is bij de veldslagen die de graaf voert. Hij neemt ook vaak deel aan toernooien, een echte vechtersbaas dus.

K056861b

In de Chroniques de Saint-Denis, geschreven tussen 1332 en 1350, staat dit mooie maar bloedige strijdtafereel tussen ridders in de 12de eeuw (British Library, Royal 16G VI, f. 379r)

Wanneer Boudewijn in 1202 op kruistocht vertrekt, gaat heer Walter mee. De kruistocht dient echter meer de belangen van Venetië, die de kruistocht financiert, dan het herveroveren van het Heilige Land, en zo veroveren de kruisvaarders Constantinopel, in die tijd de grootste en rijkste christelijke stad van de wereld, en concurrent van Venetië.

E015026

Monniken begeleiden de Franse koning en zijn ridders die op kruistocht vertrekken (British Library, Royal 16G VI, f. 404v)

Graaf Boudewijn wordt uitgeroepen tot keizer van Constantinopel, maar bij een lokale opstand wordt hij gevangen genomen door Bulgaren en verdwijnt voorgoed spoorloos.  De kruistocht wordt afgeblazen en heer Walter keert in 1204 terug naar Zottegem.

Baudouin de Flandre

Graaf Boudewijn IX van Vlaanderen wordt gekroond tot keizer van Constantinopel (BnF, Fr. 22495, f. 257)

Heer Walter bouwt zijn versterkte woonplaats in Zottegem verder uit en laat de grote zaal herbouwen in baksteen.  Baksteen was in die tijd een nieuwe techniek, die Walter tijdens die kruistocht zeker gezien zal hebben in de landen rondom de Middellandse Zee.  Van deze grote zaal is door de archeologen alleen de middenzuil teruggevonden, deels gemaakt in baksteen.  De plaats van deze grote zaal wordt aangegeven door de pijl hieronder, maar we hebben weinig meer informatie.

Zottegem_1150_aula_1

Op dit beeld van Zottegem rond 1150 toont de pijl waar Walter I van Zottegem de grote zaal laat herbouwen (beeld: Visual Dimension bvba)

In 1212 sterft heer Walter, hij wordt opgevolgd door zijn zoon Walter II. In het zelfde jaar trouwt Johanna, de dochter van de verdwenen graaf van Vlaanderen, met Ferrand van Portugal, die daardoor graaf van Vlaanderen wordt.  Alhoewel de Franse koning dit huwelijk had geregeld, toch komt het jonge paar twee jaar later in opstand omdat de Franse koning het zuidelijk deel van Vlaanderen had ingepalmd.  Ferrand zoekt steun bij de Duitse keizer, de hertog van Brabant en de koning van Engeland, brengt een groot leger op de been en valt het kleinere Franse leger aan bij Bouvines (vandaag in Noord-Frankrijk).

Bouvines

Een alliantie van Vlaamse, Engelse en Duitse troepen trachten de Franse troepen te verslaan in de slag bij Bouvines (British Library, Royal 16G VI, f. 360r)

Het leger van de graaf van Vlaanderen wordt aangevoerd door heer Arnulf van Oudenaarde. Zijn halfbroers, Walter en Boudewijn van Zottegem, trekken natuurlijk mee ten strijde.  De Vlamingen slaan de Franse troepen sterk terug en slagen er zelfs in de Franse koning uit het zadel te lichten, maar hij kan ontkomen.

E124154

De Vlaamse troepen drijven de Franse koning in het nauw (British Library, Royal 16G VI f. 356v)

De Duitse troepen bezwijken echter en het geallieerde leger van de graaf van Vlaanderen verliest onverwacht de slag. De Vlaamse graaf wordt samen met vele ridders gevangen genomen.

K058404b

De Franse koning en zijn ridders omsingelen de Vlaamse graaf (links) en laten hem gevangen (rechts) wegvoeren (British Library, Royal 16G VI, f. 384)

De verliezers moeten het zwaar bekopen.  Graaf Ferrand kwijnt twaalf jaar lang weg in de gevangenis in Frankrijk. Oudenaarde wordt verplicht zijn stadsomwalling af te breken en Zottegem wordt vermoedelijk platgebrand.  De archeologen hebben immers op de Egmontsite een belangrijke brandlaag gevonden die rond deze tijd te situeren valt.

Zottegem_1214_Burning

Zottegem wordt vermoedelijk platgebrand in 1214 als weerwraak voor de deelname aan de slag bij Bouvines (beeld: Visual Dimension bvba)

Walter en Boudewijn van Zottegem vluchten terstond naar Engeland.  Wanneer ze terugkomen in 1215, komen ze beiden om want hun schip vergaat in een storm op de Noordzee.  Door deze schipbreuk heeft het geslacht van Zottegem geen mannelijke erfgenamen meer en komt dus tot een einde.

K065236_retouch

Walter II van Zottegem en zijn broer vluchten naar Engeland maar komen om in een storm op de Noordzee (British Library, Royal 16G VI, f. 325, aangepast)

Hun zus Aleide, enig overgebleven erfgenaam, trouwt enkele jaren later met ridder Zeger van Edingen.  Hij herbouwt de kasteelsite – ditmaal omringd met een muur – en bouwt een nieuwe grote zaal.  Er is vermoedelijk nog geen slotgracht van betekenis.

Zottegem_1300_close

De door Zeger van Edingen herbouwde Egmontsite rond 1230, ditmaal door een muur omgeven (beeld: Visual Dimension bvba)

De kasteelmuren sluiten aan op de woontoren (midden op het beeld hierboven), die nu een meer defensieve rol krijgt.  Er wordt immers niet meer gewoond in deze toren, maar in een mooi stenen gebouw, een grote zaal of aula (links op het beeld hieronder).

Zottegem_1300_aula

Virtuele reconstructie van de binnenkoer van de Egmontburcht rond 1300 met de aula (links) en de grote toren (rechts) (beeld: Visual Dimension bvba)

De zone van deze aula is nog niet opgegraven, we hebben dus geen gedetailleerde archeologische informatie.  Normaal bevat zo’n aula een keuken en opslagruimte op de benedenverdieping, en een grote zaal en privé woonkamer op de bovenverdieping.  We hebben deze aula gereconstrueerd naar de aula van Guédelon, die momenteel wordt afgewerkt.  In Guédelon (Frankrijk) wordt immers een kasteel uit de dertiende eeuw gebouwd volgens de technieken van die tijd.  Kijk zeker eens op deze website als je meer wil weten over kastelen uit de middeleeuwen.

Guedelon_2013

In Guédelon wordt een kasteel uit de dertiende eeuw gebouwd volgens de technieken van die tijd (foto: Chantier Médiéval de Guédelon)

Zeger van Edingen laat de inwoners van Zottegem nieuwe woningen oprichten in de zone rond de huidige Heldenlaan en bouwt bovenop de heuvel een nieuwe kerk en een marktplein, op de plaats waar die vandaag nog steeds zijn.  Waar de oude dorpskern (Ten Dorpe) was, zijn er dan slechts akkers meer. De burchtkerk op de Egmontsite blijft bestaan maar wordt waarschijnlijk alleen door de kasteelbewoners gebruikt.  Beide kerken zijn toegewijd aan Onze Lieve Vrouw.

Zottegem_1300_overview

Zottegem rond 1300, met bewoning rond de huidige Heldenlaan en de kerk en marktplaats op hun huidge plaats bovenop de heuvel (beeld: Visual Dimension bvba)

Zottegem_1300_TenDorpe

Zicht op de Egmontsite rond 1300 vanuit de voormalige dorpskern Ten Dorpe (beeld: Visual Dimension bvba)

Dat de bewoning zich in de dertiende eeuw verplaatst naar de zone van de Heldenlaan, bewijzen opgravingen daar die in de zomer van 2010 een waterleiding blootlegden.

waterleiding Heldenlaan kl

In 2010 opgegraven waterleiding uit de 13de eeuw aan de Heldenlaan (foto: archeologisch team Velzeke)

De muurrestanten die momenteel zichtbaar zijn op de site geven een aanwijzing waar de kasteelmuur in de dertiende eeuw liep (zie foto hieronder).

IMG_0247

De onderkant van de muren in breuksteen (links en rechts) is vermoedelijk gebouwd in de dertiende eeuw (foto: stadsbestuur Zottegem)

Als je even bladert in de online Flandria Illustrata van Sanderus, die de belangrijkste sites van Vlaanderen toont rond 1640, dan merk je dat er toen nog heel wat adelijke families in dergelijke versterkte woonburchten woonden.  Zottegem vind je op pg. 297, maar de evolutie tot het kasteel dat je daar ziet, kan je lezen in de komende bijdrages op deze blog.  Een site, die sterk gelijkt op het kasteel van Zottegem in de 13de eeuw, kan je vandaag nog steeds vinden in Fayt-le-Franc (bij Dour in Henegouwen).

Fayt-le-Franc_050817_(9)

De versterkte hoeve in Fayt-le-Franc, Henegouwen (foto: Wikipedia)

Zottegem wordt vanaf 1218 bestuurd door de heren van Edingen.  Dit verhaal nemen we op in de volgende bijdrage op deze blog.

Advertisements